El Greco

"Γύριζα όλη μέρα στα στενά δρομάκια του Τολέδου, οσμιζόμουν θειάφι, σαν να 'χε πέσει κεραυνός, σαν να 'χε διαβεί λιόντας και μύριζε θεριό ο αγέρας, τρεις και πάνω αιώνες ύστερα από το πέρασμά σου. Τι τρομάρα, τι χαρά να περπατάς και να νιώθεις μία μεγάλη ψυχή να καταχτυπάει τa φτερά της από πάνω σου"
Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο

Κατά το πρόσφατο ταξίδι μας στην Ισπανία, στο πλαίσιο του προγράμματος Comenius, επισκεφθήκαμε το Τολέδο, όπου έζησε για ένα μεγάλο διάστημα της ζωής του ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος.

«Ζωή και χρωστήρες πήρε από την Κρήτη, πιο ωραία πατρίδα βρήκε στο Τολέδο, απ' όπου ξεκινά την αιωνιότητα να κατακτήσει διά του θανάτου» Παραβιθίνο

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (1541-7 Απριλίου 1614), γνωστός επίσης με τo ιταλικό προσωνύμιο El Greco, δηλαδή ο Έλληνας, ήταν Κρητικός ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας της Ισπανικής αναγέννησης. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μακριά από την πατρίδα του, δημιουργώντας το κύριο σώμα του έργου του στην Ιταλία και στην Ισπανία. Εκπαιδεύτηκε αρχικά ως αγιογράφος στην Κρήτη, που αποτελούσε τότε τμήμα της ενετικής επικράτειας, και αργότερα ταξίδεψε στη Βενετία. Στην Ιταλία επηρεάστηκε από τους μεγαλύτερους δασκάλους της ιταλικής τέχνης, όπως τον Τιντορέτο και τον Τιτσιάνο, του οποίου υπήρξε μαθητής, υιοθετώντας στοιχεία από το μανιερισμό.

Το 1577 εγκαταστάθηκε στο Τολέδο, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του και ολοκλήρωσε ορισμένα από τα πιο γνωστά έργα του.

Μετά την άφιξή του στο Τολέδο, μια από τις παραγγελίες που ανέλαβε αφορούσε μία ελαιογραφία με θέμα το διαμερισμό των ιματίων του Χριστού, γνωστή ως El Espolio, για τον καθεδρικό ναό της πόλης. Το «Espolio» είναι πίνακας στον οποίο ο Γκρέκο απέδωσε ελεύθερα τη δραματικότητα της ευαγγελικής διηγήσεως.

Το κέντρο κατέχει ο Χριστός, φυσιογνωμία με πολλή γαλήνη και ευγένεια, ενώ γύρω από αυτόν συνωθούνται οι βάναυσες μορφές των λογχοφόρων στρατιωτών και του όχλου. Πίσω ακριβώς απ’ τους ώμους του Χριστού προβάλλουν ημίγυμνοι και οι δύο ληστές οι οποίοι «ήγοντο σύν αυτώ αναιρεθήναι» Κάτω αριστερά ο καλλιτέχνης ιστόρησε τις τρεις Μαρίες, τη Θεοτόκο, την μητέρα των υιών Ζεβεδαίου και τη Μαγδαληνή. Και οι τρεις παρακολουθούν έναν υπηρέτη ο οποίος ανοίγει οπή στον κατά γης Σταυρό για τη Σταύρωση του Κυρίου. Ο πόνος και η οδύνη έχουν αποτυπωθεί στα ευγενικά τους πρόσωπα. Το φως, όπως πέφτει άφθονο στο ερυθρό ένδυμα του Χριστού με την αντίθεση της σκιάς των πλαισίων και των ωραίων πτυχώσεων, εξαίρει τη φυσιογνωμία του, η οποία κατέχει τον κεντρικό άξονα της συνθέσεως, δεσπόζει αμέσως και επιβάλλεται.

Η στενόμακρη φόρμα που συναντάται σε πολλούς πίνακές του με θρησκευτικό περιεχόμενο είναι χαρακτηριστική. Μ’ αυτόν τον τρόπο υπερβαίνει τη φυσική πραγματικότητα και δημιουργεί μια ψευδαίσθηση μορφών που αιωρούνται.
Πολλές φορές, βλέπουμε μια παραμόρφωση στο χρώμα και τη φόρμα, έντονη επιμήκυνση των μορφών, με κεφάλια πολύ μικρά σε σχέση με το σώμα, έτσι που στο τέλος οι μορφές να φαίνονται σαν να είναι σε μια διάχυτη κατάσταση. Όταν ενώνονται δε με το έντονο φως, μοιάζουν με φλόγες.

Προσωπογραφία του Χόρχε Μανουέλ Θεοτοκόπουλου

Το

Η ατμόσφαιρα του θαύματος δημιουργείται μ’ ένα εκπληκτικό χειρισμό φωτός και χρώματος. Οι εκφράσεις στα πρόσωπα των παρευρισκομένων είναι εκστατικές και τα σώματά τους φαίνονται να αιωρούνται ανάμεσα στο γήινο και τον ουράνιο κόσμο, όχι μόνο σαν απλοί μάρτυρες αλλά και κοινωνοί.

Ο άγγελος, ο οποίος ενώνει τη γη με τον ουρανό, βρίσκεται στον κεντρικό άξονα της σύνθεσης και ανεβαίνει στριφογυρίζοντας προς τον ουρανό, για να μεταφέρει την ψυχή του κόμη, η οποία έχει τη μορφή παιδιού.

Το ουράνιο πλήθος το οποίο υπάρχει δίπλα στο Χριστό, έχει μορφές έντονα επιμήκεις και το φως που υπάρχει γύρω τους γίνεται υπερβολικά λαμπερό, μέχρι που καταλήγει σε μια ακτίνα φωτός.

Το έργο ξεχωρίζει για τη δύναμη, την εικονιστική υποβολή του και τη σκηνογραφική αίσθηση που νιώθει ο θεατής του. Το έργο προορίζεται για την εκκλησία του Σάντο Τομέ και ο Ελ Γκρέκο κατορθώνει να προσαρμόσει τον πίνακα στις ανάγκες του χώρου αυτού, λαμβάνοντας υπόψη του όλα τα δεδομένα του θέματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πίνακας αυτός του Έλληνα ζωγράφου είναι από τους πρώτους που επιβάλλουν τη σύνθεση σε δύο ζώνες, ουράνια και γήινη.

Τα υπερφυσικά μεγέθη του Χριστού, της Παναγίας και των αγγέλων σε σχέση με τα άλλα πρόσωπα που υπάρχουν στους πίνακές του, δείχνουν την ουράνια ιεραρχία, κάτι που υποστήριζε ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, βιβλία του οποίου βρέθηκαν στη βιβλιοθήκη του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.

Υφολογικά, η τεχνοτροπία του Ελ Γκρέκο θεωρείται έκφραση της Βενετικής σχολής και του μανιερισμού όπως αυτός διαμορφώθηκε στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα. Παράλληλα, χαρακτηρίζεται από προσωπικά στοιχεία, προϊόντα της τάσης του για πρωτοτυπία, τα οποία όμως δε βρήκαν μιμητές στην εποχή του, γεγονός που δεν ευνόησε και τη συνέχειά τους. Η μπαρόκ τεχνοτροπία που εκτόπισε τον μανιερισμό, αλλά και τα αμέσως μεταγενέστερα καλλιτεχνικά ρεύματα που δεν αντιμετώπισαν ευμενώς το ύφος του, είχαν ως αποτέλεσμα να αγνοηθεί το έργο του Γκρέκο τους επόμενους αιώνες. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα, αναγνωρίστηκε ως πρόδρομος της μοντέρνας τέχνης που αξιοποίησε στοιχεία της Ανατολικής και Δυτικής παράδοσης και το έργο του επανεκτιμήθηκε, διατηρώντας μέχρι σήμερα δεσπόζουσα θέση ανάμεσα στους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών.

Ανακάλυψα έναν μεγάλο, έναν απίστευτα προικισμένο καλλιτέχνη, τον Γκρέκο. Έναν σύγχρονο του Ρέμπραντ, και όμως τόσο κοντινό μας.
Julius Mayer-Graefe, Spaniche Reise (1910)

"...Πάω κι έρχομαι στα στενά δρομάκια, κι ο νους μου χιμάει πίσω γοητευμένος. Στις 8 του Απρίλη του 1614, ένα τέτοιο χαρούμενο πρωινό, η πόρτα του σπιτιού του μεγάλου Κρητικού ήταν ανοιχτή, παιδόπουλα με άσπρα δαντελωτά πουκάμισα στέκονταν στο κατώφλι με κίτρινες λαμπάδες. Ο περήφανος μυστηριώδης ξένος που είχε έρθει, τώρα και σαράντα χρόνια, από τη θάλασσα, είχε πεθάνει".
«Ω διαβάτη, αυτός ο ωραίος τάφος, ο θόλος από πορφυρίτη, απ’ το σύμπαν κλέβει
το πιο περίφημο πινέλο, αυτό που έκαμε τη ζωή να σφύζει στο ξύλο και στο πανί.
Το όνομα αυτό, που είναι άξιο για μια πνοή πιο ισχυρή από εκείνη που γεμίζει τη σάλπιγγα της Φήμης, απλώνεται και λάμπει πάνω σ’ αυτό το μάρμαρο το βαρύ. Γονάτισε και προχώρησε.
Εδώ βρίσκεται ο Γκρέκο. Η μελέτη του έδωσε τα μυστικά της Τέχνης, η Τέχνη του αποκάλυψε τα μυστικά της φύσεως, η Ίρις του έδωσε το χάρισμα των χρωμάτων, ο Φοίβος το δώρο του φωτός και ο Μορφέας του χάρισε τις σκιές του».

(Από τον τάφο του)

Το Σχολείο μας συμμετέχει, επίσης, στον Εορτασμό της Ευρωπαϊκής Ημέρας Γλωσσών, η οποία οργανώνεται από το Συμβούλιο της Ευρώπης και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στον εορτασμό παίρνουν μέρος εκατομμύρια άνθρωποι από 47 χώρες.

Με τις δραστηριότητες αυτές γιορτάζεται η γλωσσική ποικιλομορφία στην Ευρώπη και προωθείται η εκμάθηση ξένων γλωσσών. Η αλληλεγγύη, η ομαδική δουλειά και η δημιουργικότητα είναι απαραίτητα στοιχεία όλων των δραστηριοτήτων.

Οι γενικοί στόχοι της Ευρωπαϊκής μέρας Γλωσσών είναι :

Πρόκειται για μια πολυμερή σχολική σύμπραξη, η οποία επιτρέπει στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς να συμμετάσχουν σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες που οργανώνονται σε συνεργασία με άλλα ευρωπαϊκά σχολεία. Με τον τρόπο αυτό προωθείται η ανεκτικότητα, ο σεβασμός και η αλληλεγγύη μεταξύ των μαθητών, καλλιεργείται η γλωσσική δεξιότητα και βελτιώνεται και ενισχύεται η χρήση των ΤΠΕ.

Το έργο στοχεύει να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα της εκπαίδευσης ενισχύοντας την ευρωπαϊκή της διάσταση, να προωθήσει την κινητικότητα των μαθητών και να τους ωθήσει στην εκμάθηση ξένων γλωσσών μέσα από ανταλλαγές και δραστηριότητες μεταξύ των σχολείων από επτά ευρωπαϊκές χώρες, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Τουρκία, τη Σλοβακία, τη Γαλλία, τη Σουηδία και την Ιταλία.

Από τις 24 έως τις 30 Οκτωβρίου 2010 πέντε μαθήτριες του 4^ου Γενικού Λυκείου Τρίπολης συνοδευόμενες από τις καθηγήτριες Ράλλη Θωμαΐδα, Καρυτινού Γαρυφαλιά και Καραμάνη Μαρία επισκέφθηκαν το IES “M. Azaña” στη Getafe (πόλη στα νότια της Μαδρίτης, στην Ισπανία) στο πλαίσιο των πολιτιστικών ανταλλαγών Comenius, “Cuéntame”.

Αυτή η εμπειρία επέτρεψε μια γόνιμη ανταλλαγή ιδεών και προτάσεων για τη διεξαγωγή των εργασιών του πρώτου χρόνου με τους καθηγητές και μαθητές των επτά παραπάνω σχολείων, που συμμετέχουν στο πρόγραμμα καθώς και μια ενδιαφέρουσα επίσκεψη στις εγκαταστάσεις του σχολείου “M. Azaña”.

Το πρόγραμμα προέβλεπε μαθήματα στο σχολείο “M. Azaña”, υποδοχή από τις τοπικές αρχές και εκδρομές στη Μαδρίτη, στο Τολέδο και στην Aranjuez προκειμένου να μάθουμε περισσότερα για την Ισπανική Τέχνη.

Υπήρξαν πολλές ευκαιρίες για τις μαθήτριές μας να κοινωνικοποιηθούν, να εξασκηθούν σε ξένες γλώσσες, όχι μόνο αγγλικά αλλά και ισπανικά, γαλλικά και ιταλικά, να αναπτύξουν φιλικές σχέσεις με συμμαθητές τους από τις παραπάνω ευρωπαϊκές χώρες, να μοιραστούν όνειρα, ανησυχίες, προσδοκίες, να συνεργαστούν αρμονικά και να αντιληφθούν ότι δε διαφέρουν από τους συνομηλίκους τους σε όλη την Ευρώπη !